edukacja | 30.07.2018

Co niemieccy uczniowie wiedzą o NRD

autor: Dariusz Wojtaszyn
NRD była dla swoich obywateli „rajem socjalnym”, jej władze były wybierane w wolnych, demokratycznych wyborach, natomiast Stasi była taką samą służbą bezpieczeństwa, jakie występują we wszystkich państwach na świecie.
Studium „Soziales Paradies oder Stasi-Staat? Das DDR-Bild von Schülern – ein Ost-West-Vergleich” napisali wspólnie  Monika Deutz-Schroede i Klaus Schroeder. W książce jej autorzy zaprezentowali wyniki badań przeprowadzonych w latach 2005-2007 w szkołach w Bawarii, Berlinie, Brandenburgii oraz Nadrenii-Westfalii.  W sumie badaniu, za pomocą ankiet, ale również rozmów indywidualnych i grupowych, poddanych zostało ponad 5 000 uczniów. 

Co warto zaznaczyć, nie mamy tu jednak do czynienia z reprezentatywną grupą niemieckiej młodzieży: większość badanych stanowili uczniowie gimnazjów (ok. 70%), natomiast uczniowie pozostałych typów szkół byli reprezentowani znacznie słabiej (ok. 27% to uczniowie Gesamtschule i Realschul). Ponadto nieznaczna większość poddanych badaniu osób pochodziła (przynajmniej urodziła się) na terenie dawnej RFN.

Autorzy opracowania próbują dokonać podsumowania stanu wiedzy niemieckich uczniów na temat byłej NRD, a jednocześnie zajmują się zagadnieniami oceny politycznej NRD wśród młodzieży oraz porównaniem obrazu historii we wschodniej i zachodniej części Niemiec. Innym celem studium jest sprawdzenie, co wpływa na wytworzenie wśród uczniów reprezentowanej przez nich wizji historii NRD oraz w jak oddziałuje na nią aktualny stan wiedzy. Jest to też próba odpowiedzi na pytanie, czy 18 lat po zjednoczeniu obraz historii młodych Niemców ze Wschodu i Zachodu został ujednolicony.

 

Wyniki badań empirycznych przyniosły zaskakujące rezultaty. Na podstawie kwalitatywnej i kwantytatywnej analizy materiału badawczego Monika Deutz-Schroeder i Klaus Schroeder konstatują, że stan wiedzy niemieckich uczniów na temat NRD jest bardzo niski. Dla przykładu jedynie około połowa badanych znała datę wzniesienia Muru Berlińskiego, a ok. 30 % prawidłowo odpowiedziało na pytanie: „Kto zbudował Mur Berliński?” (33,5 % na Wschodzie i 30,1 % na Zachodzie). Uczniowie mieli również problemy z prawidłowym przyporządkowaniem niemieckich polityków do NRD bądź RFN: zaledwie około 70 % uczniów w zachodnich regionach Niemiec bądź zachodnich częściach Berlina oraz 50 % w regionach wschodnich określiło Konrada Adenauera oraz Willy’ego Brandta jako polityków reprezentujących RFN.

 

Interesujący jest fakt, że ogólna ocena NRD dokonana przez większość badanych była negatywna, jednakże dostrzec można wyraźne różnice między obrazem NRD na Wschodzie i Zachodzie (Zachód: 73% - ocena negatywna, 26,2 % - obojętna, 0,7 % - pozytywna; Wschód: 40,4 % - negatywna, 55,4 % obojętna i 4,3 % - pozytywna). Wschodnioniemieccy uczniowie zwracali znacznie większą uwagę na pozytywne strony gospodarki NRD i „zdobycze” w zakresie polityki socjalnej.

Skłonni byli ponadto do relatywizowania represji stosowanych przez SED, odpowiedniczkę polskiej PZPR, wobec obywateli. Nawet „osławiona” wschodnioniemiecka służba bezpieczeństwa Stasi oceniona została jako „normalna tajna służba” przez 55 % badanych (na Zachodzie – 41 %). Nie dziwi zatem fakt, że uczniowie nie byli w stanie określić charakteru dawnego wschodnioniemieckiego państwa. Jedynie około połowa ankietowanych ze Wschodu zgodziła się z twierdzeniem, że NRD była dyktaturą (na Zachodzie – 66 %).

 

Charakterystyczny jest ponadto inny aspekt przeprowadzonych badań - dostrzec można wyraźną zależność: im więcej młodzież wie na temat NRD, tym bardziej krytyczna jest ocena tego państwa. Publikacja badań wywołała znaczne zainteresowanie w Niemczech. Jak podaje Der Spiegel autorzy opracowania otrzymują e-maile i listy od oburzonych byłych obywateli NRD. Wyniki studium zainteresowały również niemieckich polityków, którzy rozpoczęli publiczną debatę w Berlinie na temat stanu wiedzy uczniów o NRD oraz możliwościach jego poprawy.   

Monika Deutz-Schroeder, Klaus Schroeder, Soziales Paradies oder Stasi-Staat? Das DDR-Bild von Schülern – ein Ost-West-Vergleich. Verlag Ernst Vögel, München 2008