edukacja | 05.09.2013

Okrakiem na granicy. Polsko-niemieckie centra badawcze

autor: Administrator

Przez ostatnie lata relacje polsko-niemieckie nabrały charakteru dojrzałego sąsiedztwa. Zmieniło się wzajemne postrzeganie narodów. Wrogie nastawienie zostało zastąpione początkową nieufnością przeradzającą się w stopniowe zaufanie. Nie tylko politycy, ale przede wszystkim środowisko naukowców pracowało przez ostatnich 50 lat nad zbliżeniem stron. Powstało kilka polsko-niemieckich jednostek naukowo badawczych. Potem nastał okres wzmożonej globalizacji, zwrócenie uwagi na sprawy "całego świata", europejski kryzys finansowy... Wszystko to sprawiło, że działalność ośrodków polsko-niemieckich zeszła na dalszy plan. Pytanie: czy w ogóle wkrótce nie znikną. I szeroko omawiany w mediach przypadek Niemieckiego Instytutu Polskiego z Darmstadt może być tu papierkiem lakmusowym


Alicja Kuropatwa


Ostatnio sporo słychać o problemach ośrodka informacyjno-badawczego Deutsches Polen-Institut (DPI). Jednostka znajdująca się w Darmstadt może nawet przestać istnieć. Powodem takiego stanu rzeczy jest skreślenie przez premier landu Nadrenia-Palatynat z projektu regionalnego budżetu finansowania tej zasłużonej dla Polski i relacji polsko-niemieckich placówki. Na instytut w Darmstadt składa się solidarnie kilka instytucji. Teraz Nadrenia czyni wyłom w tym "składkowym biznesie". Kwota, której nie chce płacić to 1/4 wszystkich środków Instytutu.


Placówka w Darmstadt istnieje od 1980 r. Powstała wówczas dzięki zaangażowaniu tłumacza literatury polskiej w Niemczech Karla Dedeciusa, który był jej pierwszym dyrektorem. Jest inicjatorem między innymi serii wydawniczej "Polnische Bibliothek", w której od roku 2000 ukazało się blisko 50 tomów z utworami polskich pisarzy i poetów. We współpracy z Fundacją Boscha przyznaje nagrody dla tłumaczy literatury niemieckiej w Polsce i literatury polskiej w Niemczech. Po objęciu kierownictwa przez Dietera Bingena w 1999 roku jednostka poświęca coraz więcej miejsca również projektom z dziedziny nauk politycznych, społecznych oraz historii najnowszej.


Wielu naukowców alarmuje, że jeżeli Deutsches Polen-Institut (DPI) przestanie istnieć to będzie to wielka strata dla obu państw. Dodatkowo, jak zauważają, w dobie kryzysu europejskiego tym bardziej powinniśmy dbać o bilateralne relacje relacje pomiędzy Polską a Niemcami i nie pozwolić na ich rozluźnienie.


Jednostek zajmujących się stosunkami polsko-niemieckimi w obu krajach jest jeszcze kilka. Znana jest dla przykładu Fundacja Konrada Adenauera, której placówki znajdują się w wielu krajach. FKA jest fundacją polityczną, ideowo bliską Unii Chrześcijańsko Demokratycznej (CDU). Zajmuje się przede wszystkim edukacją polityczną organizując seminaria, konferencje oraz debaty tematyczne. Stara się również tworzyć forum do dialogu politycznego, popierać merytoryczną współpracę pomiędzy organizacjami pozarządowymi.


We Wrocławiu zlokalizowane zostało Centrum Studiów Niemieckich i Europejskich im. Willy'ego Brandta Uniwersytetu Wrocławskiego, które powstało w 2002 r. jako wspólny projekt UWr i Niemieckiej Centrali Wymiany Akademickiej (DAAD).


Najważniejszym celem Centrum im. Brandta jest inicjowanie, organizowanie oraz popularyzowanie problematyki niemieckiej i relacji polsko-niemieckich. Centrum koncentruje się głównie na pięciu zakresach tematycznych: wizje Europy w XIX i XX wieku; nacjonalizm, religie i integracja europejska; kultura, literatura i pamięć w stosunkach polsko-niemieckich; historia Niemiec i kontrowersji polsko-niemieckich oraz Polska i Niemcy w zjednoczonej Europie.

 


Na Górnym Śląsku natomiast, nieco wcześniej niż wrocławskie Centrum, utworzono pierwszy bilateralny związek jednostek oraz organizacji z Niemiec i Polski - Dom Współpracy Polsko-Niemieckiej. Jest to ponadpartyjna inicjatywa skupiająca wiele placówek, które połączyły swoje doświadczenia tworząc jedną siłę.






 


Głównym celem tej instytucji jest przyczynienie się do wspólnego zrozumienia przez różne grupy ludności. W szczególności chodzi tutaj o akceptację mniejszości niemieckiej przez większość polską. Dom Współpracy Polsko-Niemieckiej organizuje wiele projektów, w szczególności dla młodzieży. Jego działania mają na celu nie tylko rozwój stosunków polsko-niemieckich, ale również proces integracji Polski z Unią Europejską we współpracy z mniejszością niemiecką, poprzez budowanie społeczeństwa obywatelskiego, rozwoju samorządności i decentralizacji, wielokulturowości i dialogu interkulturowego.


W Wielkopolsce dominuje przede wszystkim poznański Instytut Zachodni, który jest interdyscyplinarną instytucją badawczą działającą nieprzerwanie od ponad 60 lat. Prowadzi badania z zakresu nauk politycznych, historycznych, socjologicznych, ekonomicznych i prawnych, odnoszące się do problematyki stosunków międzynarodowych, ze szczególnym uwzględnieniem relacji polsko-niemieckich oraz polityki europejskiej. Od 1992 r. funkcjonuje w strukturach Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP, jednak powołany został do życia w 1944 r. przez grono wybitnych poznańskich profesorów przedwojennego Uniwersytetu Poznańskiego. Wybór Poznania na siedzibę Instytutu nie był przypadkowy, gdyż już w okresie międzywojennym Poznań stanowił ważny ośrodek badań niemcoznawczych.


Dodatkowo do najbardziej znanych jednostek polsko-niemieckich, których przedstawicielstwa znajdują się na terenie kilku państw, w tym Polski, należy Fundacja Friedricha Eberta i Goethe Institut.


Fundacja im. Friedricha Eberta (FES) jest prywatną, niemiecką instytucją wyższej użyteczności publicznej. Działa na rzecz podstawowych wartości i ideałów demokracji społecznej. Założona została w roku 1925 na mocy zapisu testamentowego Friedricha Eberta, pierwszego demokratycznie wybranego niemieckiego prezydenta.


Głównym celem Fundacji jest: wspieranie kształcenia politycznego i społecznego w różnych dziedzinach w duchu demokracji i pluralizmu; umożliwianie młodym ludziom dostępu do studiów i badań poprzez przyznawanie stypendiów oraz wnoszenie wkładu do współpracy i porozumienia międzynarodowego.


Ze swoimi biurami w Bonn i Berlinie oraz przedstawicielstwami w ponad stu krajach świata Fundacja im. Friedricha Eberta aktualne zajmuje się następującymi obszarami tematycznymi: spójność społeczna; kultura demokracji; innowacje i współuczestnictwo oraz globalizacja w duchu solidarności.


Działalnością na rzecz propagowania języka niemieckiego w Polsce i na odwrót zajmuje się przede wszystkim Goethe Institut. Celem jego działalności w sferze polityczno-kulturalnej jest praca na rzecz upowszechniania informacji na temat Niemiec, pośredniczenie w kontaktach oraz prowadzenie dialogu i współpracy w dziedzinie kultury i edukacji.