edukacja | 06.01.2014

Skąd wiadomo, co się stało? - bibliografie

autor: Stefan Wiederkehr

alt

Skąd wiadomo, co ciekawego napisali naukowcy? Przecież ciężko na bieżąco śledzić wszystkie nowości księgarskie. To po pierwsze. Po drugie. Dajmy na to, że interesuje nas szalenie historia RAF. Najnowsze książki znajdziemy w internecie, a co z wcześniejszymi. Biblioteka? No tak, ale tam znajdę tylko te pozycje, które biblioteka ma na stanie, co jeśli opublikowano ważną książkę na temat Rote Armee Fraktion a biblioteka jej nie zamówiła? Gdzie znajdę całą wiedzę na dany temat, albo przynajmniej spis ksiązek i innych publikacji (filmów, nośników multimedialnych), które RAF dotyczą? W bibliografii historycznej!

 

Stefan Wiederkehr

 

W Niemczech, inaczej niż w większości krajów Europy, istnieją dwie narodowe bibliografie historyczne. Wynika to przede wszystkim z podziału Niemiec na dwa państwa, który utrzymał się od końca drugiej wojny światowej do 1990 r. Jahresberichte für deutsche Geschichte opierają się na kryterium tematycznym, a zatem odnotowują opracowania na temat historii Niemiec niezależnie od języka publikacji i miejsca wydania. Historische Bibliographie Online kieruje się natomiast zasadą proweniencji, uwzględniając publikacje pracowników niemieckich instytucji naukowych o profilu historycznym, bez względu na podejmowaną w tych pracach tematykę.

 

Jahresberichte für deutsche Geschichte nawiązują do tradycji wydanych po raz pierwszy w 1880 r. ogólnohistorycznych Jahresberichte der Geschichtswissenschaft, które zostały reaktywowane po pierwszej wojnie światowej pod nazwą Jahresberichte für deutsche Geschichte, skupiając się odtąd na historii Niemiec. Po drugiej wojnie światowej ukazywały się w NRD. Dzięki intensywnemu wykorzystywaniu literatury fachowej również spoza krajów socjalistycznych zyskały rangę bibliografii cieszącej się międzynarodowym uznaniem. 
 
Od 1993 r. powstają w Berlińsko-Brandenburskiej Akademii Nauk. Za podstawę do znalezienia się na liście służą nowe nabytki Niemieckiej Biblioteki Narodowej w Lipsku oraz Biblioteki Państwowej w Berlinie, udostępniane pracownikom Jahresberichte do wglądu na etapie włączania do zbiorów. Do tego dochodzą obszerne dane przekazywane przez Bawarską Bibliotekę Państwową w Monachium. Baza danych Jahresberichte stanowi najpełniejsze źródło informacji o historycznych badaniach niemcoznawczych w kraju i za granicą. Zawiera opisy bibliograficzne publikacji na temat dziejów Niemiec autorstwa historyków z całego świata. Obecnie liczy około 570.000 pozycji od 1974 r.
 
Drugim równie ważnym spisem publikacji na temat historii Niemiec jest Historische Bibliographie Online. Tu zbiera się opisy tekstów historyków związanych z niemieckimi instytucjami naukowymi. Od 1986 r. wydaje ją, początkowo w wersji drukowanej, Grupa Robocza Historycznych Instytucji Naukowych w Republice Federalnej Niemiec . Gremium to zostało powołane do życia w 1972 r. w Monachium.
 
Pod względem koncepcji Historische Bibliographie stanowi kontynuację opublikowanego po raz pierwszy w 1974 r. wykazu pt. Jahrbuch der historischen Forschung in der Bundesrepublik Deutschland, zawierającego bieżące, jeszcze nieogłoszone prace naukowe prowadzone w niemieckich ośrodkach uniwersyteckich i pozauniwersyteckich o profilu historycznym. Historische Bibliographie Online wywodzi się zatem z prostego dokumentowania badań naukowych. Naukowcy samodzielnie "zgłaszają" publikacje w ramach sieci współpracujących ze sobą instytucji, w skład której wchodzi obecnie ponad tysiąc placówek badawczych.
 
Również w tym wypadku dochodzą dane dostarczone przez Bawarską Bibliotekę Państwową. Historische Bibliographie Online stanowi najpełniejszy przegląd publikowanych przez niemieckie instytucje naukowe opracowań na temat dziejów Niemiec, Europy i krajów pozaeuropejskich we wszystkich epokach, począwszy od prehistorii, a skończywszy na historii najnowszej. Od 1990 roku zawiera obecnie blisko 350.000 pozycji.
 
Trzecia bibliografia, którą wspomnieć warto ma mniejszą rangę - nie jest narodowa - ale z naukowego punktu widzenia znaczenie ma spore. Bibliographie zur Zeitgeschichte  to wydawnictwo bibliograficzne ograniczające się do jednej epoki. Opiera się w całości na nowych nabytkach biblioteki Instytutu Historii Najnowszej w Monachium, której profil obejmuje wprawdzie dzieje najnowsze w wymiarze globalnym, w praktyce jednak w zbiorach przeważa niemieckojęzyczna literatura dotycząca Niemiec. W katalogu biblioteki znaleźć można wszystkie opracowane bibliograficznie publikacje. Obecnie jest to około 270.000 rekordów od 1953 r.
 
Cechą wspólną wszystkich trzech przedstawionych bibliografii jest to, że odnotowują one nie tylko publikacje samoistne (czyli np. książki, filmy), ale też tak zwane publikacje niesamoistne. Artykuły w czasopismach i zbiorach studiów stanowią we wszystkich przypadkach blisko dwie trzecie danych. Wszystkie trzy bibliografie są dostępne w Internecie dla wszystkich - jako bazy danych Open Access.
 
Od 2011 r. wspomniane trzy bibliografie realizują wraz z Bawarską Biblioteką Państwową wspierany przez Niemiecką Wspólnotę Badawczą projekt, którego celem jest stworzenie opracowywanej wspólnie Deutsche Historische Bibliografie. Połączenie trzech dotychczas oddzielnych bibliografii w Deutsche Historische Bibliographie ma się ostatecznie przyczynić do naprawienia błędów strukturalnych z okresu podziału Niemiec. Zgodnie z planem Deutsche Historische Bibliografie ma się prezentować użytkownikowi jako jednolity produkt z jedną wyszukiwarką, a tym samym stać się głównym źródłem informacji o historycznej literaturze fachowej wydawanej w Niemczech i dotyczącej Niemiec.

 

(Tłumaczenie z języka niemieckiego: Patrycja Pieńkowska-Wiederkehr)